تهران بزرگ‌ترین شهر و پایتخت کشور ایران است. این شهر همچنین مرکزاستان تهران وشهرستانهای تهران نیز می‌باشد. جمعیت آن ۸،۴۲۹،۸۰۷ نفر است و هجدهمین شهر پرجمعیت دنیا محسوب می‌شود.
 

تاريخچه و فرهنگ تهران

تا پیش از کشف تمدن قیطریه و همچنین کشف آثاری در تپه‌های عباس آباد، گمان می‌رفت پیشینه تاریخی این شهر به همان آثار یافت شده در حوالی شهرری محدود می‌شود، ولی اکتشافات باستان‌شناسی در تپه‌های عباس آباد، بوستان پنجم خیابان پاسداران و دروس، نشان داد تمام آبادی‌های ناحیه تاریخی قصران، دوره‌ای درخشان از استقرار اقوام کهن و خلاقیت‌های فرهنگی را پشت سر گذارده‌اند. پس از حمله مغولان به ری و تخریب این شهر، تهران بیش‌ از پیش رشد یافت و عده‌ای از اهالی آواره ری را نیز در خود جای داد و مساحتش در این دوران به ۱۰۶ هکتار رسیده بود. نخستین بار، شاه طهماسب اول صفوی در ۹۴۴ هجری قمری هنگام گذر از تهران باغ و بوستان فراوان این شهر را پسندید و دستور داد تا بارو و خندقی به دورش بکشند، این بارو که ۱۱۴ برج به عدد سوره‌های قرآن و چهار دروازه رو به چهار سوی دنیای پیرامون داشت، از شمال به میدان توپخانه و خیابان سپه، از جنوب به خیابان مولوی، از شرق به خیابان ری و از غرب به خیابان وحدت اسلامی (شاپور) محدود می‌شد، مساحت تهران در این دوران به ۴۴۰ هکتار رسید. در دوره شاه عباس اول (۱۰۳۸-۹۹۶ هجری قمری) پل، کاخ و کاروانسراهای زیادی بنا شد، دربخش شمالی برج و باروی شاه تهماسبی، چهارباغ و چنارستانی ساخته شد که بعدها دورش را دیواری کشیدند و به صورت کاخ (کاخ گلستان) و مقر حکومتی درآوردند. تهران در دوران صفویه و اوایل قاجار ،اولین نقشه شهر که در سال ۱۲۳۷ تهیه شده‌استدر دوره حکومت آقا محمدخان قاجار، تهران به پایتختی برگزیده شد، روز یکشنبه ۱۱ جمادی الثانی ۱۲۰۰ هجری قمری هم‌زمان با عید نوروز آغا محمد خان قاجار در خلوت کریم خانی تاج سلطنت ایران را بر سر گذارد و تهران را به عنوان پایتخت این کشور معرفی کرد. تهران فعلي به صورت يك شهر بزرگ و پرجمعيت در جهان شناخته شده است كه به سوي يك تغيير فاحشي در طول زمان رفته است. تهراني كه در قديم بيشتر از يك روستا نبود، اما حالا يك شهر بزرگ با تراكم جمعيتي در حدود هشت ميليون شهروند است. اين خصيصه باعث شده است كه تهران براي هميشه به عنوان پايتخت ايران شناخته شود و از اين رو مركز سياست، فرهنگي- اقتصادي و هسته مركزي تجارت در كشور است. در مدت 200 سال گذشته اين شهر شاهد ترقي و پيشرفت محققان، نويسندگان، شاعران و هنرمندان مشهوري بوده است. چه آنهايي كه در اين شهر زندگي مي‌كرده‌اند و چه آنهايي كه اكنون زندگي مي‌كنند همگي در حال كمك به توسعه فرهنگ و تمدن تهران هستند و باعث افزايش تراكم تهران مي‌شوند.

 

نام تهران

در مورد وجه تسمیه نام تهران اختلاف نظر زیادی وجود دارد، پاره‌ای پژوهشگران «ران» را پسوندی به معنای دامنه گرفته‌اند و شمیران و تهران را بالادست و پایین دست خوانده‌اند و برخی تهران را تغییر شکل یافته «تهرام» به معنای منطقه گرمسیر دانسته‌اند، در مقابل شمیرام یا شمیران که منطقه سردسیر است و همچنین عده‌ای بر این باورند که سراسر دشت پهناوری که امروز تهران بزرگ خوانده می‌شود در میان کوههای اطراف، گود به نظر می‌رسید و بدین سبب «ته ران» نام گرفت.

 
دیدنی های تهران

دیدنی های تهران

شمس العماره، برج طغرل، کاخ گلستان، سر در باغ ملی، صاحب قرانیه، دروازه دولت، بازار تهران، بی‌بی شهربانو و.... بخشی از دیدنی‌های تهران هستند که برای عموم بازدید از آنها آزاد است. موزه‌های ایران باستان، ایران اسلامی، مردم شناسی، فرش، هنرهای معاصر، صنایع دستی، آبگینه، کتابخانه و موزه ملک و حیات وحش و بسیاری از موزه‌های دیگر تهران از جذابیت‌های آن به شمار می‌آیند. از تماشاگه‌های تاریخ، پول، و زمان نیز می‌توان به عنوان دیدنی‌های تهران یاد کرد. همچنین از نظر مذهبی آرامگاه حضرت عبدالعظیم در شهر ری امامزاده صالح در تجریش، امامزاده داوود در شمال کن و همچنین آرامگاه آیت الله خمینی مورد توجه بسیاری از بازدیدکنندگان و زائرین داخلی و خارجی قرار دارد.

 

شمس العماره

شمس العماره یکی از بناهای مرتفع و مشخص و جالب تهران قدیم است . گویا ناصرالدین شاه قبل از سفر اروپا بر اثر دیدن تصاویر بناها و آسمان خراشهای کشورهای غربی تمایل پیدا می کند بنای مرتفعی نظیر بناهای فرنگستان در پایتخت ممالک محروسه خود ایجاد نماید تا از بالای آن خود و زنانش بتوانند منظره شهر تهران و دورنمای اطراف را تماشا کنند . شاه در حدود سال 1282 ه.ق این قصد خود را با دوستعلی خان نظام الدوله معیرالممالک در میان می نهد و او را برای ساختن چنین بنائی در سمت شرقی ارگ سلطنتی مامور می کند. معیرالممالک بزودی بوسیله استادان و معماران ماهر آن زمان مانند علی محمد کاشی طرح عمارت را ریخته و پی کنی آنرا شروع می کند. ساختمان آن پس از دو سال یعنی در سال 1284 ه.ق بپایان می رسد و آنرا شمس العماره نامیده تاریخ بنایش را بحساب جمل "کاخ شاهنشاه" می یابند. شمس العماره هم از نظر نقشه و شکل ظاهری و هم از نظر آرایش داخلی یکی از بناهای تاریخی و زیبا و جالب تهران است و آینه کاریها و نقاشیها و گچ بریهای ازاره ها و دیوارها و سقف های آن از حیث نمایش شیوه های مختلف و متنوع تزئینات داخلی بناها در ایران بی نظیر است. لازم به ذکر است این بنای در پنج طبقه و با سرمایه معیرالممالک ساخته شد و مخارج آن از هر جهت با اثاثه و فرش و غیره به چهل هزار تومان بالغ گردید .

شمس العماره
 
برج طغرل

برج طغرل

برج طغرل در شرق آرامگاه ابن بابویه در شهر ری در استان تهران قرار دارد این برج از آثار به جا مانده از دورهٔ سلجوقیان است و در سال 1310 با شماره 147 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌است. برج طغرل با مساحتی بالغ بر 48 متر مربع و ارتفاعی در حدود 20 متر و با اسکلتی خشتی و آجری به صورت استوانه‌ای افراشته خودنمائی می‌کند که نمای داخلی آن به صورت استوانه است. این برج شبیه عقربه‌های ساعت بوده و می‌توان از روی تابش آفتاب روی کنگره‌های آن زمان را تشخیص داد. در ضلع شمالی و جنوبی برج دو سردر با معماری طرح رازی ساخته شده است و تقریباً تا ارتفاع 4 متری برج دیوارها به صورت توپ تا قطر دیوارهای حدود 1.5 متر تشکیل شده و دیوارهای بالای ارتفاع 4 متر به صورت تو خالی طراحی شده و وسط آن پلیکانی وجود دارد که درب آن در همان ارتفاع در ضلع شمالی بنا خودنمائی می‌کندکه رابطی بین قسمت‌های تحتانی و فوقانی برج می‌باشد. درب‌ها و قوس‌های رازی که فشار فوق‌العاده‌ای را تحمل می‌کند و تو خالی بودن دیوارهای فوقانی به استحکام بنا کمک کرده و جنس خشت به کار رفته در برج که از زاج و خاک و سفیده تخم مرغ است بر استحکام آن می‌افزاید. از ویژگی‌های جالب و منحصر به فرد این برج، کاربرد آن به عنوان یک ساعت آفتابی عظیم است بدین صورت که ترک-های دور تا دور برج به گونه‌ای طراحی شده که با طلوع آفتاب در سمت شرق بنا، کم‌کم یکی از کنگره‌ها روشن می‌شود و آفتاب به درون آن می‌تابد. با گذشت نیم ساعت از طلوع خورشید، نصف کنگره روشن می‌شود و با گذشت یک ساعت از طلوع خورشید، یک کنگره به طور کامل روشن می‌شود. به همین ترتیب با گذشت دو ساعت دو کنگره و با گذشت سه ساعت سه کنگره روشن می‌شود، تا اینکه لحظه‌ای فرا می‌رسد که خورشید روی نصف النهار منطقه و در بیشترین ارتفاع خود از افق قرار می‌گیرد. در این هنگام خورشید دقیقاً بالای سر در جنوبی برج قرار می‌گیرد، زیرا درب‌های برج کاملاً شمالی جنوبی بوده و روی نصف‌النهار واقع است. برج طغرل برای نخستین بار در سال ۱۳۰۱ شمسی مرمت و بازسازی شد و پس از آن لوحه‌ای مرمر بر سردر بنا نصب شد. اوایل دههٔ 70 بار دیگر این بنا مورد بازسازی قرار گرفت و بطور جدی در نیمهٔ سال ۱۳۷۷ آغاز و در زمستان ۱۳۷۹ به پایان رسید.

 

سر در باغ ملی

دروازه باغ ملی یا سردر باغ ملی، از بناهای به جا مانده از اواخر دوره قاجار می‌باشد و در سال‌های ۱۳۰۱ تا ۱۳۰۴ احداث شده‌است. این بنا در خیابان امام خمینی (ره) شهر تهران واقع است که در ضلع غربی آن وزارت امور خارجه و در ضلع شرقی آن اداره پست زمان پهلوی اول وجود دارد. سر در باغ ملی و ساختمان‌های مجاور آن به دستور مستقیم رضا پهلوی (وی در آن زمان وزیر جنگ بود) و توسط جعفر خان کاشانی و کمک آلمانی‌ها ساخته شد. در معماری داخلی این اثر زیبا از تصاویر کوروش و مردمان عهد هخامنشی استفاده شده‌است. کاشی‌کاری این بنا را استاد حسین کاشی پز انجام داده است. این بنا یک ساختمان قدیمی دوران قاجار است که چند صد متر به سمت شمال امتداد دارد و از فضای بین آن برای سالهای طولانی به عنوان زمین رژه ارتش بزرگ (میدان مشق) استفاده می‌کرده‌اند. جدا از کتیبه های متعددی که روی دروازه قرار دارند، کاشی‌کاری‌هایی نیز در دو طرف دروازه وجود دارند که روی آنها توضیحاتی راجب به وسایل جنگی از قبیل توپ و تفنگ‌ها و سربازان نوشته شده است. کتیبه اصلی بر بالای طاق واقع شده است و در بالای آن اتاقی قرار دارد که موسیقی نظامی را در آنجا می نواختند. کتیبه دیگر بیان می‌کند که دروازه ساخته شده از آهن آن در زرادخانه تهران درست شده است.

سر در باغ ملی
 
کاخ صاحبقرانیه

کاخ صاحبقرانیه

این کاخ به دستور ناصرالدین شاه قاجار در سال 1267 ه ، ق در دو طبقه شامل شاه نشین ، کرسی خانه ، حمام و بیش از 40 خانه که هر کدام شامل چند اتاق و یک ایوان برای زنانش بود ساخته شد . در سی یکمین سال حکومت « در ان زمان هر سی سال معادل یک قرن محسوب می شد » ناصر الدین شاه خود را صاحب قران نامید و این کاخ را هم صاحبقرانیه نام نهاد .در دوره مظفرالدین شاه قاجار تغییراتی در ساختمان کاخ ایجاد شد مثل تخریب بخشی از حرمسرا و بخشی کوچک از قسمتهای دیگر یکی از وقایع تاریخی که در این مکان صورت گرفت ، فرمان مشروطیت بود که در حیاط کاخ توسط مظفرالدین شاه قاجار امضاء شد. در زمان پهلوی دوم هم تغییراتی در قسمتهای داخلی بنا و دکوراسیونهای آن ایجاد شد و طبقه اول « حوضخانه » برای پذیرائی میهمانان و طبقه دوم به عنوان دفتر کار محمد رضا پهلوی مورد استفاده قرار گرفت . از دیگر بناهای دیدنی این کاخ میتوان به چایخانه ، ظرفخانه ، اتاقهای بازی ، اتاقهای انتظار سفرا ، اتاق هدایا ، اتاق دندان پزشکی ، بار و پذیرائی و اتاق استراحت محمد رضا پهلوی اشاره کرد . از نکات دیدنی دیگر این بنا درها و پنجره های این بنا است که به شکل اُرسی بوده و با شیشه های رنگی تزیین شده است. در حال حاضر این کاخ در ضلع جنوبی مجموعه کاخهای نیاوران به عنوان موزه در معرض بازدید کنندگان قرار دارد.